Það er stundum sérkennilegt að fylgjast með umræðum um viðfangsefni stjórnmála á Íslandi. Þessa dagana eru menn uppteknir af umræðum um aðildarumsókn að ESB og fyrir dyrum stendur að láta þjóðina greiða um það atkvæði, hvort halda eigi áfram viðræðum við sambandið um aðild íslenska ríkisins að því, en horfið var frá slíkum viðræðum fyrir meira en einum áratug. Margt ber á góma og ekki allt mjög skynsamlegt.
Í mínum huga eru meginatriði málsins þessi:
1. Orðið samningaviðræður hefur þá merkingu í málinu að tveir eða fleiri menn freisti þess að ná samkomulagi sín á milli um efnisatriði í lögskiptum sínum. Fullveldi þjóðar felur í sér stjórnskipulegt sjálfstæði, m. ö. o. að vald til að taka ákvarðanir sé hjá innlendum stofnunum og aðilum sem sæki valdið ekkert annað. Fullvalda ríki getur ekki deilt valdi sínu með öðrum nema fyrirmæli í stjórnarskrá heimili það. Samningaviðræður fela það í sér að báðir samningsaðilar geti haft áhrif á efni samnings. Engar samningaviðræður í þessum skilningi hafa staðið yfir við ESB. Viðræður stóðu á sínum tíma um það hversu hratt við Íslendingar getum lögleitt reglur ESB sem við höfum engin efnisleg áhrif á. Þetta hefur ekki breyst. Menn ættu ekki að gera því skóna að Evrópuríkið sé líklegt til að láta okkur 300 þúsund hræður í norðurhöfum hafa mikil áhrif á efni lagareglna sem þar gilda.
2. Fyrir liggur að með aðild að sambandinu myndu Íslendingar missa yfirráðin yfir náttúruauðlindum landsins, þar með talið fiskimiðunum og náttúruvænum orkugjöfum.
3. Íslenska stjórnarskráin stendur því í vegi að við getum gerst aðilar að þessu sambandi. Það stafar af því að með aðild myndum við framselja fullveldi landsins umfram það sem stjórnarskráin leyfir. Stjórnarskránni má auðvitað breyta og veita heimildir til afsals á fullveldi ef vilji manna stendur til þess. Ærlegra væri að gera það áður en tekið er til við að semja um afsal fullveldisins.
Ég verð að játa að ég er persónulega á þeirri skoðun að við Íslendingar ættum að viðhalda fullveldi okkar. Sem fullvalda ríki hefur okkur tekist að eiga friðsamleg samskipti við aðrar þjóðir meðal annars á sviði viðskipta. Lífskjör á Íslandi eru betri en en þau eru í nær öllum öðrum ríkjum, þ.m.t. þeim sem eiga aðild að ESB. Þegar á heildina er litið fer bara nokkuð vel um okkur. Það er ekki víst að svo yrði áfram ef við yrðum útkjálkahérað í stórríki Evrópu.
Jón Steinar Gunnlaugsson lögfræðingur