Það er alveg merkilegt að sjá hvernig forsjárhyggjan getur heltekið suma menn sem gefa kost á sér í pólitík og ná kjöri sem alþingismenn. Alþingismenn eru, svo sem von er, haldnir þörf til að láta gott af sér leiða. Margir þeirra halda að því markmiði verði best náð með því að hafa vitið fyrir fólkinu, þ.e.a.s. vernda það fyrir sjálfu sér. Þeim ætlar seint að lærast þau einföldu sannindi, að eina verndin sem eitthvað dugar, er sú vernd sem í því felst, að hver og einn maður taki ábyrgð á eigin lífi.
Tökum dæmi:
Í lögum nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn segir svo í 1. gr.:
„Markmið þessara laga er að setja reglur um ábyrgðir einstaklinga, draga úr vægi ábyrgða og að stuðla að því að lánveitingar verði miðaðar við greiðslugetu lántaka og hans eigin tryggingar.“
Nú er ljóst að allir menn geta beðið fjárhagslegan skaða af því að hafa tekið ákvarðanir sem snerta eigin fjármál. Sé hlutverk alþingismanna að vernda menn fyrir slíkum skaða má spyrja, hvers vegna þeir taki ekki sjálfsákvörðunarrétt af mönnum í miklu ríkari mæli heldur en hér er gert. Af hverju er foreldrum til dæmis ekki bannað að gefa börnum sínum peninga eða önnur verðmæti, a.m.k. ef fjárhagur þeirra leyfir ekki slíkt að mati forsjármanna? Hvað um ábyrgðir á fjárframlögum til óarðbærs atvinnurekstrar? Hvað um ákvörðun skyldmenna um að gerast sameigendur í atvinnurekstri með ótakmarkaðri ábyrgð eigenda? Hvað um einlægan vilja manna til að styðja við lífshlaup vinar eða skyldmennis hvað sem líður hættu á að tapa peningum vegna ábyrgðar á skuldbindingum hans? Lengi mætti telja.
Þegar maður stendur frammi fyrir ákvörðun um hvort hann eigi að ábyrgjast skuld fyrir annan mann, ætti hann að spyrja sjálfan sig einnar spurningar: Er ég tilbúinn til að borga skuldina fyrir manninn ef hann getur það ekki sjálfur? Sé svarið játandi, er í lagi að gangast í ábyrgðina, annars ekki. Alþingismenn eiga hreint ekkert að skipta sér af þessu. Svo einfalt er það.
Jón Steinar Gunnlaugsson lögfræðingur