Ég hef að undanförnu verið að lesa bók sem kom út í Bretlandi á árinu 2017 og í íslenskri þýðingu á síðasta ári 2025. Þetta er bókin „Helförin“ („Holocaust“) eftir Laurence Rees sem Jón Þ. Þór þýddi. Talið er að þessi bók gefi ítarlegustu og nákvæmustu lýsingu á fjöldamorðum Þjóðverja á árum síðari heimsstyrjaldar (hófust reyndar nokkrum árum fyrr). Segja bestu heimildir að Adolf Hitler og leppar hans hafi myrt um 6 milljónir Gyðinga í þessari ótrúlegu morðbylgju, sem nefnd hefur verið helförin. Höfðu fórnarlömbin ekki annað til saka unnið en að vera af kynstofni gyðinga.
Í frjálsa alfræðiritinu (Wikipedia) er skilgreiningin á Gyðingum þessi: „Gyðingar eru þjóð, menningarhópur og trúarlegur söfnuður sem á rætur að rekja til Hebrea í Austurlöndum nær til forna. Menningarheimur Gyðinga, þjóðarvitund þeirra og trú eru tengd nánum böndum. Zíonismi varð til seint á 19. öld og gengur út á sameiningu gyðinga í einu ríki. Algengast er nú á dögum að fólk fæðist inn í gyðingdóm, enda eru ströng skilyrði fyrir því að taka trúna. Gyðingar eru minnihlutahópur í öllum löndum fyrir utan Ísrael. Þeir hafa verið ofsóttir í aldanna rás og náðu þær ofsóknir hámarki með helförinni. Fyrir stofnun Ísraelsríkis árið 1948 höfðu Gyðingar í tvígang átt eigið ríki. Sökum flókinna tengsla þjóðarvitundar, trúar og ætternis er vandkvæðum bundið að kasta tölu á Gyðinga sem þjóð en áætlaður fjöldi Gyðinga í dag eru um 15 milljónir, þar af búa flestir í Bandaríkjunum og Ísrael.“
Það sem gerir morð Þjóðverja á Gyðingum sérstakt er að þau áttu sér ekki stað í stríðsátökum heldur voru þetta morð „heima fyrir“, þ.e.a.s. hinir myrtu voru einfaldlega borgarar í Þýskalandi og nálægum löndum sem Þjóðverjar höfðu náð á sitt vald í styrjöldinni. Flest fórnarlambanna voru friðsælir borgarar sem aldrei höfðu tekið sér vopn í hönd í því skyni að skaða aðra. Fólkið var að mestu sótt til heimila sinna og flutt í morðstöðvar Nasistanna sem stjórnuðu Þýskalandi á þessum árum. Liggur fyrir að um 6 milljón Gyðinga hafi verið teknar af lífi í þessum hryðjuverkum þýsku glæpamannanna. Aftökurnar voru flestar framkvæmdar með því að loka fórnarlömbin inni í skemmum og dæla svo eiturgasi á þau. Ástæðurnar voru sagðar vera hatur Hitlers og raunar fleiri valdsmanna í Þýskalandi á Gyðingum, án þess að unnt hafi verið að skilja til hlítar orsakir þessa djúpstæða haturs. Þetta eru talin vera umfangsmestu fjöldamorð mannkynssögunnar.
Ef satt skal segja veldur það óhug að lesa lýsingarnar í bókinni á þessum voðaverkum. Framferði morðingjanna var eiginlega óskiljanlegt. Við skulum hafa í huga að þetta voru borgarar í grónu vestrænu ríki, þar sem menn hefðu mátt vænta virðingar fyrir rétti manna til lífs, sama hverjir þeir voru, og kröfu þeirra til að njóta almennra mannréttinda, eins og þeim hefur verið lýst í lögum og sáttmálum. Það er eins og Hitler og snáðar hans hafi náð einhvers konar heljartökum á stórum hluta almennings í Þýskalandi, þar sem margir kepptust við að taka þátt í þessari geðveiki og leggja þessum forystumönnum lið við voðaverkin. Og þá förum við að hugsa um okkar eigið ríki og ástand á ofstækisfullum stéttum þess, sem hafa stefnumál eða markmið sem skeyta ekki um grunnréttindi annarra. Við skulum hafa hugfast að Nasistarnir sem stóðu fyrir þessari meðferð á öðrum borgurum voru uppi fyrir ótrúlega skömmum tíma. Margt fólk sem nú er komið á efri árin ólst upp á heimilum morðingjanna eða afkomenda þeirra í fyrsta lið. Við viljum auðvitað trúa því að það hugarástand sem olli þessum ósköpum sé horfið úr samfélagi eins og okkar. Eða er ekki svo?
Í stuttum pistli mun ég svo velta upp hugleiðingum um hvernig ríki eins og okkar ber að taka á þessum ódæðismönnum eftir að glæpum þeirra linnir og þeir þurfa að horfast í augu sjálfra sín.
Jón Steinar Gunnlaugsson lögfræðingur