Í Mogganum 16.10. er að finna grein um væntanlegar varnir Íslands í bókunarmálinu, sem Eftirlitsstofnun Efta hefur höfðað gegn Íslandi. Aðalvörnin hlýtur að verða sú að krefjast frávísunar. Þá kröfu þyrfti eftir réttarfarsreglum að fjalla sérstaklega um áður en fjalla þyrfti um efni málsins.
Við innlenda og erlenda dómstóla er gert ráð fyrir heimild til slíks. Lítum á íslenskar lagareglur um þetta. Í íslenskum réttarfarslögum er kveðið á um það í 1. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að krefjist stefndi frávísunar máls í greinargerð, skuli málið flutt munnlega um þá kröfu áður en fjallað verður frekar um efni þess.
Er stefnda í 2. mgr. 99. gr. heimilað að leggja fyrst í stað fram greinargerð með þessari kröfu án þess að fjalla að svo stöddu um kröfur sínar um efni málsins. Fallist dómari á þetta skal hann vísa málinu frá dómi. Sambærileg regla mun, eftir því sem ég best veit, gilda um aðra dómstóla. Tilgangur þessa fyrirkomulags um skiptingu sakarefnisins er auðvitað sá að spara efnismeðferðina ef vísa ber málinu frá dómi.
Eftirlitsstofnun EFTA mun hafa höfðað mál gegn Íslandi fyrir EFTA-dómstólnum með kröfu um að bókun 35 í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið verði tekin upp í íslenskan rétt. Ísland hefur byggt afstöðu sína til þessarar kröfu á því að hún standist ekki íslensku stjórnarskrána, þar sem hún feli það í sér að eldri efnisákvæði skuli samkvæmt bókuninni ganga fyrir yngri lögum sem Alþingi setur. Ljóst er að þessi krafa hlýtur að varða valdmörk EFTA-dómstólsins þar sem sá dómstóll hefur auðvitað ekki vald til að kveða á um efni íslensku stjórnarskráarinnar.
Leiðir þetta til frávísunar málsins frá EFTA-dómstólnum og hlýtur frávísunarkrafan að eiga að koma til meðferðar áður en fjallað verður um efni málsins.
Samkvæmt framansögðu ber Íslandi að gera þá aðalkröfu í þessu máli að því verði vísað frá dómstólnum. Það leiðir til niðurfellingar þess. Auk þessara röksemda mætti styðja frávísunarkröfuna með sjónarmiðum um að umrædd bókun hefði verið nýtt í yfir 30 ár til að kveikja aðgerðir sem styðjast við bókunina, án þess að hún hafi verið lögleidd hér á landi. Þess vegna séu ekki til staðar lögfræðileg rök fyrir lögleiðslu hennar og beri því að vísa henni frá dómi.
Jón Steinar Gunnlaugsson lögfræðingur