{"id":955,"date":"2025-09-21T08:30:10","date_gmt":"2025-09-21T08:30:10","guid":{"rendered":"https:\/\/jonsteinar.is\/?p=955"},"modified":"2025-09-21T08:30:10","modified_gmt":"2025-09-21T08:30:10","slug":"skipting-valdsins-a-islandi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/2025\/09\/21\/skipting-valdsins-a-islandi\/","title":{"rendered":"Skipting valdsins \u00e1 \u00cdslandi"},"content":{"rendered":"\n<p>Sumir \u00cdslendingar, jafnvel l\u00f6gfr\u00e6\u00f0imennta\u00f0ir, halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 d\u00f3mst\u00f3lar fari me\u00f0 vald til a\u00f0 setja l\u00f6g og \u00fe\u00e1 \u00ed einhvers konar samkeppni vi\u00f0 Al\u00feingi, en samkv\u00e6mt stj\u00f3rnarskr\u00e1nni fer Al\u00feingi me\u00f0 lagasetningarvaldi\u00f0. L\u00edtum a\u00f0eins \u00e1 \u00feetta.<\/p>\n\n\n\n<p>Samkv\u00e6mt \u00feessari s\u00f6mu stj\u00f3rnarskr\u00e1 gildir l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0isleg skipan \u00e1 \u00cdslandi. \u00cd \u00fev\u00ed felst a\u00f0 r\u00edkisvaldi\u00f0 er komi\u00f0 fr\u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0inni. \u00deessu er sinnt me\u00f0 almennum al\u00feingiskosningum, sem haldnar eru \u00e1 4 \u00e1ra <a><\/a>fresti. R\u00edkisvaldinu er \u00fer\u00edskipt. \u00dea\u00f0 greinist \u00ed l\u00f6ggjafarvald, framkv\u00e6mdarvald og d\u00f3msvald. Hin l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islega skipan felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 handhafar l\u00f6ggjafarvaldsins eru kosnir af almenningi og fara \u00fev\u00ed me\u00f0 beint umbo\u00f0 fr\u00e1 henni. \u00deeir \u00feurfa svo a\u00f0 bera gj\u00f6r\u00f0ir s\u00ednar undir \u00fej\u00f3\u00f0ina \u00ed almennum kosningum, sem haldnar eru me\u00f0 reglulegu millibili. R\u00e1\u00f0herrar fara me\u00f0 framkv\u00e6mdavaldi\u00f0. \u00deeir fara me\u00f0 \u00f3beint umbo\u00f0 fr\u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0inni vegna \u00feess a\u00f0 hinir \u00fej\u00f3\u00f0kj\u00f6rnu fulltr\u00faar velja \u00fe\u00e1 \u00e1 hverjum t\u00edma.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f3marar eru einu handhafar r\u00edkisvalds sem ekki hafa l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islegt umbo\u00f0 til starfa sinna. Enda er kve\u00f0i\u00f0 \u00e1 um \u00fea\u00f0 berum or\u00f0um \u00ed 61. gr. stj\u00f3rnarskr\u00e1rinnar a\u00f0 d\u00f3mst\u00f3lar skuli einungis d\u00e6ma eftir l\u00f6gunum (sem Al\u00feingi setur). Samt halda margir l\u00f6gfr\u00e6\u00f0ingar, meira a\u00f0 segja d\u00f3marar, \u00fev\u00ed fram a\u00f0 d\u00f3mst\u00f3lar hafi heimildir til a\u00f0 setja l\u00f6g og \u00fe\u00e1 jafnvel \u00ed samkeppni vi\u00f0 Al\u00feingi. \u00deetta f\u00e6r ekki sta\u00f0ist, enda byggist vald d\u00f3mst\u00f3lanna ekki \u00e1 l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islegum grundvelli, eins og hinna valdhafanna. \u00deessi r\u00e9ttarsta\u00f0a d\u00f3maranna kemur svo l\u00edka fram \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feeir eru \u00e6viskipa\u00f0ir og \u00feurfa \u00fev\u00ed ekki a\u00f0 bera verk s\u00edn undir almenning, eins og handhafar hinna vald\u00fe\u00e1ttanna \u00feurfa a\u00f0 gera.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c9g \u00e1tti fyrir nokkrum \u00e1ratugum \u00ed ritdeilu vi\u00f0 kennarann \u00ed heimildafr\u00e6\u00f0i vi\u00f0 lagadeild H\u00e1sk\u00f3la \u00cdslands um \u00feetta efni. Hann h\u00e9lt \u00fev\u00ed m.a. fram a\u00f0 d\u00f3mst\u00f3lar t\u00e6kjust \u00e1 vi\u00f0 handhafa l\u00f6ggjafarvaldsins um lagasetninguna. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed kannski ekki skr\u00edti\u00f0 a\u00f0 sumir d\u00f3marar telji sig mega kve\u00f0a upp d\u00f3ma sem ekki sty\u00f0jast vi\u00f0 sett l\u00f6g og eru jafnvel \u00ed beinni andst\u00f6\u00f0u vi\u00f0 \u00feau. \u00deeim haf\u00f0i \u00feannig veri\u00f0 kennd \u00feessi speki \u00ed lagan\u00e1minu. \u00cd sumum erlendum r\u00edkjum gildir s\u00fa skipan a\u00f0 d\u00f3mst\u00f3lar hafi heimildir af \u00feessu tagi. En ekki \u00e1 \u00cdslandi. H\u00e9r gildir s\u00fa einfalda skipan \u00e1 skiptingu r\u00edkisvaldsins sem a\u00f0 framan er l\u00fdst. Menn \u00e6ttu a\u00f0 l\u00e1ta \u00ed s\u00e9r heyra ef \u00feeir telja sig ver\u00f0a vara vi\u00f0 a\u00f0 d\u00f3mendur brj\u00f3ti \u00feessar reglur, en um \u00fea\u00f0 eru regluleg d\u00e6mi \u00ed landi okkar.<\/p>\n\n\n\n<p><em>J\u00f3n Steinar Gunnlaugsson l\u00f6gfr\u00e6\u00f0ingur<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sumir \u00cdslendingar, jafnvel l\u00f6gfr\u00e6\u00f0imennta\u00f0ir, halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 d\u00f3mst\u00f3lar fari me\u00f0 vald til a\u00f0 setja l\u00f6g og \u00fe\u00e1 \u00ed einhvers konar samkeppni vi\u00f0 Al\u00feingi, en samkv\u00e6mt stj\u00f3rnarskr\u00e1nni fer Al\u00feingi me\u00f0 lagasetningarvaldi\u00f0. L\u00edtum a\u00f0eins \u00e1 \u00feetta. Samkv\u00e6mt \u00feessari s\u00f6mu stj\u00f3rnarskr\u00e1 gildir l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0isleg skipan \u00e1 \u00cdslandi. \u00cd \u00fev\u00ed felst a\u00f0 r\u00edkisvaldi\u00f0 er komi\u00f0 fr\u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0inni. \u00deessu er [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-955","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/955","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=955"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/955\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":956,"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/955\/revisions\/956"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=955"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=955"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=955"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}