{"id":789,"date":"2025-04-16T05:27:00","date_gmt":"2025-04-16T05:27:00","guid":{"rendered":"https:\/\/jonsteinar.is\/?p=789"},"modified":"2025-05-26T05:28:30","modified_gmt":"2025-05-26T05:28:30","slug":"gagnryni-a-domskerfid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/2025\/04\/16\/gagnryni-a-domskerfid\/","title":{"rendered":"Gagnr\u00fdni \u00e1 d\u00f3mskerfi\u00f0"},"content":{"rendered":"\n<p id=\"viewer-dwpph182\">Fr\u00e6ndi minn \u00d6gmundur J\u00f3nasson, fyrrverandi d\u00f3msm\u00e1lar\u00e1\u00f0herra skrifa\u00f0i grein \u00ed Morgunbla\u00f0i\u00f0 11. apr\u00edl s.l. undir fyrirs\u00f6gninni \u201e\u00dea\u00f0 m\u00e1 og \u00e1 a\u00f0 gagnr\u00fdna d\u00f3mskerfi\u00f0\u201c.<\/p>\n\n\n\n<p id=\"viewer-2a9op25\">Undir \u00feessi or\u00f0 tek \u00e9g a\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u heilshugar. D\u00f3marar fara me\u00f0 \u00fea\u00f0 r\u00edkisvald sem gengur hva\u00f0 n\u00e6st borgurunum. Svo d\u00e6mi s\u00e9u tekin geta \u00feeir svipt menn frelsi og d\u00e6mt \u00ed fangelsi. \u00deeir geta l\u00edka r\u00e1\u00f0i\u00f0 \u00fev\u00ed hvort foreldra eigi a\u00f0 hafa forsj\u00e1 barna sinna og \u00feeir geta teki\u00f0 afdrifar\u00edkar \u00e1kvar\u00f0anir um fj\u00e1rm\u00e1l manna og jafnvel lagt fj\u00e1rhag \u00feeirra \u00ed r\u00fast ef \u00fev\u00ed er a\u00f0 skipta. Au\u00f0vita\u00f0 hl\u00fdtur me\u00f0fer\u00f0 d\u00f3mara \u00e1 \u00feessu mikla valdi a\u00f0 s\u00e6ta gagnr\u00fdni. Gagnr\u00fdnin \u00fearf \u00fe\u00f3 au\u00f0vita\u00f0 a\u00f0 vera m\u00e1lefnaleg og byggjast \u00e1 \u00feeim reglum sem stj\u00f3rnskipun okkar segir a\u00f0 gilda skuli um me\u00f0fer\u00f0 d\u00f3msvaldsins.<\/p>\n\n\n\n<p id=\"viewer-ykae628\">M\u00e9r finnst skorta nokku\u00f0 \u00e1 a\u00f0 fr\u00e6ndi minn byggi \u00ed grein sinni \u00e1 \u00feessu s\u00ed\u00f0ast- nefnda, \u00feegar m\u00e9r vir\u00f0ist hann gera r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 svonefndur t\u00ed\u00f0arandi eigi a\u00f0 skipta meira m\u00e1li vi\u00f0 \u00farlausnir d\u00f3mst\u00f3la en veri\u00f0 hefur. S\u00fdnist m\u00e9r hann jafnvel r\u00e1\u00f0gera a\u00f0 d\u00f3mst\u00f3lar eigi a\u00f0 v\u00edkja fr\u00e1 lagareglum \u00ed vissum tilvikum, \u00feegar t\u00ed\u00f0arandinn m\u00e6li me\u00f0 sl\u00edku.<\/p>\n\n\n\n<p id=\"viewer-y8d5331\">Af \u00feessu tilefni er nau\u00f0synlegt a\u00f0 fara nokkrum or\u00f0um um stj\u00f3rnskipan \u00cdslands og \u00fe\u00e6r meginreglur sem handhafar r\u00edkisvaldsins eru bundnir af \u00ed st\u00f6rfum s\u00ednum.<\/p>\n\n\n\n<p id=\"viewer-alokw33\">Vi\u00f0 teljum okkur b\u00faa vi\u00f0 l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islegt skipulag, \u00fe.e. a\u00f0 handhafar r\u00edkisvaldsins s\u00e6ki vald sitt til \u00fej\u00f3\u00f0arinnar, sem velji \u00fe\u00e1 \u00ed almennum kosningum til takmarka\u00f0s t\u00edma. \u00deetta \u00e1 vi\u00f0 um l\u00f6ggjafann, Al\u00feingi, og svo handhafa framkv\u00e6mdavaldsins, sem dregur vald sitt fr\u00e1 Al\u00feingi og hefur \u00e1 \u00feann h\u00e1tt l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islegt umbo\u00f0 fr\u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0inni.<\/p>\n\n\n\n<p id=\"viewer-6o94436\">Allt anna\u00f0 gildir hins vegar um handhafa d\u00f3msvaldsins. D\u00f3mararnir s\u00e6kja ekkert umbo\u00f0 til almennings, hvorki beint n\u00e9 \u00f3beint. \u00deeir eru bara skipa\u00f0ir af \u00f6\u00f0rum handh\u00f6fum r\u00edkisvaldsins. Almenningur veit sjaldnast hva\u00f0 \u00feeir heita \u00feegar \u00feeir eru skipa\u00f0ir \u00ed emb\u00e6tti s\u00edn, hva\u00f0 \u00fe\u00e1 a\u00f0 fyrirfram s\u00e9 nokku\u00f0 vita\u00f0 um afst\u00f6\u00f0u \u00feeirra til laganna og beitingar \u00feeirra, en \u00feetta eru verkefnin sem var\u00f0a oftast hinar n\u00e6rg\u00f6ngulu \u00e1kvar\u00f0anir sem f\u00f3lkinu er \u00e6tla\u00f0 a\u00f0 hl\u00edta. Samt eru \u00feeir skipa\u00f0ir \u00e1n nokkurra t\u00edmamarka, \u00fe.e. \u00feeim er \u00e6tla\u00f0 a\u00f0 sitja til aldursmarka.<\/p>\n\n\n\n<p id=\"viewer-gpc0z38\">\u00cd stj\u00f3rnarskr\u00e1nni er bara kve\u00f0i\u00f0 \u00e1 um a\u00f0 d\u00f3marar skuli \u00ed emb\u00e6ttisverkum s\u00ednum fara einungis eftir l\u00f6gunum (61. gr.). \u00deeir hafa ekkert umbo\u00f0 fr\u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0inni til a\u00f0 setja n\u00fdjar lagareglur, eins og m\u00e9r s\u00fdnist fr\u00e6ndi minn \u00e6tla \u00feegar hann segir \u00fe\u00e1 eiga a\u00f0 fara eftir t\u00ed\u00f0arandanum.<\/p>\n\n\n\n<p id=\"viewer-1ob8z41\">A\u00f0 m\u00ednum d\u00f3mi er afar \u00fe\u00fd\u00f0ingarmiki\u00f0 a\u00f0 d\u00f3mendur fari eftir \u00feessum meginreglum um heimildir s\u00ednar vi\u00f0 afgrei\u00f0slur m\u00e1la. Tilv\u00edsun til t\u00ed\u00f0aranda er a\u00f0 m\u00ednu viti ekkert anna\u00f0 en a\u00f0fer\u00f0 til a\u00f0 heimila \u00feeim a\u00f0 setja n\u00fdjar lagareglur \u00e1n \u00feess a\u00f0 hafa til \u00feess nokku\u00f0 l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islegt umbo\u00f0. A\u00f0rar stofnanir r\u00edkisins fara me\u00f0 valdi\u00f0 til a\u00f0 breyta l\u00f6gum eftir \u00fev\u00ed sem t\u00ed\u00f0arandinn bl\u00e6s \u00feeim i brj\u00f3st.<\/p>\n\n\n\n<p id=\"viewer-s6kgu43\">Sameiginlegir forfe\u00f0ur okkar \u00d6gmundar, s\u00f3mahj\u00f3nin Ingibj\u00f6rg Einarsd\u00f3ttir og P\u00e9tur J\u00f3nsson fr\u00e1 Sn\u00f3ksdal hafa \u00e1rei\u00f0anlega ekki \u00e1 l\u00edft\u00edma s\u00ednum um aldam\u00f3tin 1800, vilja\u00f0 a\u00f0 h\u00fasb\u00e6ndur fengju \u00e1t\u00f6lulaust a\u00f0 barna vinnukonur, \u00fe\u00f3 a\u00f0 t\u00ed\u00f0arandinn hafi kannski ekki banna\u00f0 \u00fea\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p id=\"viewer-rqtgj74\"><em>J\u00f3n Steinar Gunnlaugsson hefur fengist vi\u00f0 d\u00f3msm\u00e1l<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fr\u00e6ndi minn \u00d6gmundur J\u00f3nasson, fyrrverandi d\u00f3msm\u00e1lar\u00e1\u00f0herra skrifa\u00f0i grein \u00ed Morgunbla\u00f0i\u00f0 11. apr\u00edl s.l. undir fyrirs\u00f6gninni \u201e\u00dea\u00f0 m\u00e1 og \u00e1 a\u00f0 gagnr\u00fdna d\u00f3mskerfi\u00f0\u201c. Undir \u00feessi or\u00f0 tek \u00e9g a\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u heilshugar. D\u00f3marar fara me\u00f0 \u00fea\u00f0 r\u00edkisvald sem gengur hva\u00f0 n\u00e6st borgurunum. Svo d\u00e6mi s\u00e9u tekin geta \u00feeir svipt menn frelsi og d\u00e6mt \u00ed fangelsi. \u00deeir geta [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-789","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/789","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=789"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/789\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":790,"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/789\/revisions\/790"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=789"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=789"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=789"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}