{"id":1052,"date":"2026-03-08T16:47:40","date_gmt":"2026-03-08T16:47:40","guid":{"rendered":"https:\/\/jonsteinar.is\/?p=1052"},"modified":"2026-03-08T16:47:40","modified_gmt":"2026-03-08T16:47:40","slug":"rettarriki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/2026\/03\/08\/rettarriki\/","title":{"rendered":"R\u00e9ttarr\u00edki"},"content":{"rendered":"\n<p>\u00dea\u00f0 vekur yfirleitt athygli \u00feegar d\u00f3mar eru margor\u00f0ir, jafnvel svo a\u00f0 langan t\u00edma tekur a\u00f0 skilja \u00e1 hverju \u00feeir eru bygg\u00f0ir. Langur texti \u00ed forsendum d\u00f3ms er yfirleitt alltaf v\u00edsbending um a\u00f0 veri\u00f0 s\u00e9 a\u00f0 d\u00e6ma einhverja vitleysu. \u00deetta var\u00f0 \u00e9g oft var vi\u00f0 \u00ed starfi m\u00ednu sem d\u00f3mari \u00ed H\u00e6star\u00e9tti \u00cdslands og hef l\u00e1ti\u00f0 \u00feess geti\u00f0 \u00ed skrifum m\u00ednum, eftir a\u00f0 \u00e9g l\u00e9t af \u00fev\u00ed starfi. Starf d\u00f3mara er nefnilega a\u00f0allega f\u00f3lgi\u00f0 \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 finna kjarna hvers d\u00f3msm\u00e1ls og skrifa svo knappan en sk\u00fdran texta um hann \u00ed forsendurnar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c9g held a\u00f0 s\u00fa vi\u00f0leitni hafi fari\u00f0 vaxandi \u00e1 s\u00ed\u00f0ari t\u00edmum a\u00f0 d\u00f3mst\u00f3lar, b\u00e6\u00f0i innan lands og utan, taki s\u00e9r vald sem \u00feeir hafa ekki. Menn ver\u00f0a a\u00f0 hafa hugfast a\u00f0 vi\u00f0 b\u00faum vi\u00f0 fyrirkomulag sem vi\u00f0 nefnum l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i, en \u00ed \u00fev\u00ed felst a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsvaldi\u00f0 s\u00e9 komi\u00f0 fr\u00e1 f\u00f3lkinu sj\u00e1lfu \u00ed \u00fev\u00ed r\u00edki sem \u00ed hlut \u00e1. \u00dear er \u00fea\u00f0 l\u00f6ggjafinn sem setur l\u00f6gin. \u00dea\u00f0 gerir hann \u00e1 grundvelli umbo\u00f0s fr\u00e1 almenningi sem k\u00fds \u00fe\u00e1 sem skipa l\u00f6ggjafarsamkunduna me\u00f0 reglubundnu millibili. \u00cd kosningum felst hvort tveggja, \u00e1byrg\u00f0 l\u00f6ggjafans \u00e1 gj\u00f6r\u00f0um s\u00ednum \u00ed li\u00f0num t\u00edma og umbo\u00f0 hans til a\u00f0 fara me\u00f0 hi\u00f0 sama vald \u00e1fram um takmarka\u00f0an t\u00edma framundan. D\u00f3mst\u00f3lar fara ekki me\u00f0 neitt sl\u00edkt vald. &nbsp;\u00deeir hafa ekki l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islegt umbo\u00f0 til starfa sinna og \u00feurfa aldrei a\u00f0 standa neinum skil \u00e1 \u00e1byrg\u00f0 sinni. \u00cd grundvallarreglum sem starfsemi \u00feeirra byggist, er einungis teki\u00f0 fram, a\u00f0 \u00feeir eigi a\u00f0eins a\u00f0 d\u00e6ma eftir l\u00f6gum. D\u00f3marar eru af \u00feessum \u00e1st\u00e6\u00f0um skipa\u00f0ir til aldursmarka og \u00feurfa aldrei a\u00f0 bera gj\u00f6r\u00f0ir s\u00ednar undir almenning, hvorki \u00fe\u00e6r sem eru afsta\u00f0nar, n\u00e9 \u00fe\u00e6r sem framundan eru. \u00deeir hafa enga heimild til a\u00f0 setja n\u00fdjar lagareglur, \u00fe\u00f3 a\u00f0 \u00feeir hafi \u00ed auknum m\u00e6li teki\u00f0 s\u00e9r sl\u00edkt vald og til s\u00e9u svonefndir fr\u00e6\u00f0imenn sem halda \u00fev\u00ed bl\u00e1kalt fram a\u00f0 d\u00f3mst\u00f3lar fari me\u00f0 sl\u00edkt vald.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00e6mi um \u00feetta eru stundum d\u00f3mar \u00ed kynfer\u00f0isbrotam\u00e1lum. \u00dear stendur oft svo \u00e1 a\u00f0 frambur\u00f0ur brota\u00feola og sakbornings ganga \u00ed mismunandi \u00e1ttir, \u00fear sem engin vitni eru til sta\u00f0ar um hi\u00f0 meinta afbrot. \u00de\u00e1 gerist \u00fea\u00f0 stundum a\u00f0 d\u00f3mari \u00ed m\u00e1li byggir d\u00f3m sinn \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 frambur\u00f0ur brota\u00feola s\u00e9 tr\u00faver\u00f0ugri en frambur\u00f0ur hins \u00e1k\u00e6r\u00f0a. Yfirleitt er ekki unnt a\u00f0 byggja d\u00f3m eing\u00f6ngu \u00e1 sl\u00edku hugl\u00e6gu mati d\u00f3mara. \u00dear ver\u00f0a \u00e1vallt a\u00f0 koma til \u00f6nnur s\u00f6nnunarg\u00f6gn svo unnt s\u00e9 a\u00f0 sakfella \u00e1k\u00e6r\u00f0an mann. Nau\u00f0gunarbrot eru h\u00e1alvarleg og lei\u00f0a \u00e1fellisd\u00f3mar oftast til \u00feess a\u00f0 sakborningur er l\u00e1tinn s\u00e6ta fangelsisvist um lengri t\u00edma, eins og ver\u00f0ugt er \u00feegar slik brot eru talin s\u00f6nnu\u00f0. \u00dea\u00f0 er hins vegar meginregla \u00ed sakam\u00e1lum a\u00f0 sanna \u00fearf s\u00f6k fram yfir skynsamlegan vafa til \u00feess a\u00f0 sakfella megi. D\u00f3mar sem eing\u00f6ngu byggjast \u00e1 mati d\u00f3mara \u00e1 tr\u00faver\u00f0ugleika brota\u00feola gegn sta\u00f0h\u00e6fingum \u00e1k\u00e6r\u00f0a um hi\u00f0 \u00f6ndver\u00f0a eru \u00f3heimilir. Af \u00feessu lei\u00f0ir a\u00f0 sekir menn sleppa stundum. \u00dea\u00f0 eru \u00feau \u00fatgj\u00f6ld sem vi\u00f0 \u00feurfum a\u00f0 grei\u00f0a til a\u00f0 unnt s\u00e9 a\u00f0 telja okkur b\u00faa \u00ed svonefndu r\u00e9ttarr\u00edki.<\/p>\n\n\n\n<p><em>J\u00f3n Steinar Gunnlaugsson l\u00f6gfr\u00e6\u00f0ingur<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 vekur yfirleitt athygli \u00feegar d\u00f3mar eru margor\u00f0ir, jafnvel svo a\u00f0 langan t\u00edma tekur a\u00f0 skilja \u00e1 hverju \u00feeir eru bygg\u00f0ir. Langur texti \u00ed forsendum d\u00f3ms er yfirleitt alltaf v\u00edsbending um a\u00f0 veri\u00f0 s\u00e9 a\u00f0 d\u00e6ma einhverja vitleysu. \u00deetta var\u00f0 \u00e9g oft var vi\u00f0 \u00ed starfi m\u00ednu sem d\u00f3mari \u00ed H\u00e6star\u00e9tti \u00cdslands og hef l\u00e1ti\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1052","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1052","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1052"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1052\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1053,"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1052\/revisions\/1053"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1052"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1052"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jonsteinar.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1052"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}